Cây hương bài trên vùng đất khó

Đăng lúc: Thứ năm - 30/10/2014 23:52 - Người đăng bài viết: thanhtu
Cây hương bài trên vùng đất khó
 
(TTH) - Để có được một loại cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cho nông dân là một công việc không hề đơn giản, nhất là khi đất nước bước vào thời kỳ kinh tế thị trường. "cây gì, con gì?" thường là nỗi băn khoăn day dứt của các nhà lãnh đạo địa phương trong phương án phát triển sản xuất, phát triển kinh tế nông nghiệp.

Từ một ý tưởng đến đề tài nghiên cứu

Tiến sỹ Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Trung tâm CORENARM (Trung tâm nghiên cứu - tư vấn quản lý tài nguyên) gọi điện mời tôi cùng tham gia với trung tâm về Hương Phong, Hương Trà thăm Rú Chá, một khu rừng ngập mặn còn sót lại ở Thừa Thiên Huế và dự một buổi tập huấn về dự án bảo vệ môi trường trong cộng đồng cho người dân nơi đây. Trong chuyến đi, Tiến sỹ Dũng nói với tôi: “Bây giờ người ta đang chú trọng đến các loài cây bản địa. Các tổ chức bảo vệ môi trường quốc tế cũng rất chú ý đến các loài cây này”. Như một sự khơi dậy, tôi bỗng sực nhớ đến một loài cây bản địa ở quê tôi, cây “rễ hương” mọc trên cát. Từ hôm đó trở đi, không hiểu sao, tôi như bị ma cuốn, cứ hút vào với cây rễ hương. Định bụng sẽ giới thiệu cây bản địa này với T.S Dũng.
 

Cây hương bài phát triển tốt trên vùng đất cát và vùng đồi ở Thừa Thiên Huế

 
Cây rễ hương mà tôi nói trên, có tên phổ thông là cây hương bài, một loại cây thảo mộc bản địa, sống tự nhiên trên các vùng đồi và triền cát. Chúng phân bổ hầu khắp từ Bắc đến Nam Việt Nam. Từ xa xưa, người dân phía Bắc và miền Trung đã sử dụng cây hương bài để làm nguyên liệu sản xuất hương thắp. Lá cây hương bài sắp xếp trên thân cây xòe ra trong giống như thẻ bài nên gọi là hương bài (có lẽ) - hương bài khi được làm hương thắp có mùi thơm rất đặc biệt. Nghề làm hương thắp từ rễ cây hương bài này có từ xa xưa, lưu truyền cho đến ngày nay và vẫn được khắp nơi ưa chuộng. Do cây hương bài bị khai thác thường xuyên nên trong tự nhiên ngày càng cạn kiệt và đang có nguy cơ tuyệt diệt ở nhiều vùng quê, trong đó có quê tôi, vùng cát nắng gió Quảng Bình. Trong khi đó việc trồng cây hương bài thành vùng nguyên liệu chưa được ai để ý.
 
“Vì hoa nên phải đánh đường tìm hoa”
 
Cách đây ba năm, trong một lần lang thang trên mạng internet, tôi bất ngờ bắt gặp một bài báo đưa tin: “Tiên Lý thoát nghèo nhờ cây hương bài ”. Đọc xong bài báo, tôi như mở cờ trong bụng: “Đây rồi…!” không còn nghi ngờ gì nữa và tôi quyết định, phải đến bằng được nơi trồng cây hương bài. Thôn Tiên Lý, xã Yên Định, huyện Sơn Động, tỉnh Bắc Giang cách Huế gần cả ngàn cây số. Tôi tức tốc gọi điện ngay cho nhà báo Ngọc Tình, đang công tác tại Đài Truyền hình Việt Nam ở Hà Nội, một đồng nghiệp thân thiết của tôi, anh em quen nhau từ lớp đào tạo phóng viên môi trường do WWF (Tổ chức Bảo vệ môi trường thế giới) tổ chức năm 2000. Tôi nhờ Tình xác minh lại thông tin trên. Khi biết đích xác chuyện có thật, ngay hôm sau tôi bay ra Hà Nội và cùng Ngọc Tình đánh xe lên Tiên Lý.
 
Qua rất nhiều núi cao, hai chúng tôi mới tới được thôn Tiên Lý. Khi đến đây vào đúng chiều tháng 5-2010, người dân đang trồng hương bài. Một người cho biết: đã hơn 4 năm nay, ngày nào gia đình anh cũng thu hoạch hương bài, bởi loại cây này có thể trồng và cho thu hái quanh năm. Là người dân tộc Tày, lại ở sâu mãi ở trong núi cao nên trước đây gia đình anh Tam nghèo lắm. Cuộc sống của gia đình anh chỉ thật sự sang trang mới khi cây hương bài xuất hiện. Ban đầu, anh Tam chỉ đem cây hương bài trồng thử ở các gốc cây keo, cây vải thiều. Không ngờ cây vẫn phát triển tốt và chỉ 1 năm sau là đã cho thu hoạch trên 1 tấn rễ tươi. Với giá bán 4.000 đồng 1 kg, năm đầu tiên gia đình anh cũng thu về gần 5 triệu đồng. Thấy cây hương bài trồng dễ mà đem lại hiệu quả kinh tế cao nên anh Tam cùng gia đình đã nhanh chóng mở rộng diện tích. Hiện nay, gia đình anh trồng khoảng 1 mẫu cây hương bài, bình quân mỗi năm gia đình anh cũng thu về gần 50 triệu đồng.
 
Cùng với gia đình anh Tam, trên 100 hộ gia đình khác ở thôn Tiên Lý đều trồng cây hương bài. Nhà ít thì vài sào, nhà nhiều thì vài hec-ta. Không chỉ đem lại hiệu quả kinh tế cao mà cây hương bài còn có rất nhiều ưu điểm như: dễ trồng, không bị sâu bệnh, thu hái được quanh năm và đặc biệt là có thể trồng xen với các loại cây trồng khác mà cây vẫn có thể phát triển được.
 
Cây hương bài trên vùng đất khó
 
Đến đây xét về những vấn đề cơ bản cho một dự án đã có. Cuối cùng là “làm”. Tôi chọn xã Phong Chương và Phong Hiền, huyện Phong Điền làm nơi thí điểm. Đây cũng là quê cát nghèo giống quê tôi ở Quảng Bình. Khi đặt vấn đề với các anh lãnh đạo xã, thấy rất hồ hởi, Bí thư Đảng ủy xã Phong Chương còn bạo miệng: “Anh mà giúp cho đồng cát Phong Chương trồng cây hương bài cho thu nhập chỉ cần bằng nửa như anh nói (2,5 triệu đồng/sào), thì đảng bộ và nhân dân Phong Chương đúc tượng cho anh đấy (?)!”. Đến giờ này, Phong Chương và Phong Hiền đã hai năm vẫn chưa thực hiện được, chỉ một lý do muôn thuở là không có tiền?
 
Cũng từ khi bắt tay vào làm dự án phát phát triển vùng nguyên liệu cây hương bài, tôi mới nhận ra một điều, từ lâu người ta đã quen cách làm dự án là “cho cá”, một quan niệm: “hễ có dự án là có tiền. Không cần biết tiền đó từ đâu ra, miễn là không phải từ túi mình”. Bởi thế, khi nói về dự án nghe ra ai cũng thích, nhưng khi nói đến việc phải tự bỏ tiền ra thì hầu như mười người thì đã có đến chín thụt. Tôi đem dự án này đến với A Lưới, Nam Đông. Anh Lê Văn Trừ, Bí thư huyện ủy A Lưới nói với tôi “Cho mệ chộ (thấy) cái đã”.
 
Để sớm có vùng nguyên liệu trước hết phải có giống. Tôi đến Trường đại học Nông Lâm đặt hàng nhà trường tạo giống bằng phương pháp nuôi cấy mô, nhưng sau một năm không thành công. Rất may, không ỷ lại, tôi đã chủ động tạo cây giống bằng phương pháp truyền thống và đã thành công từ năm đầu tiên. Hôm đến tham quan vườn giống cây hương bài của tôi, PGS-TS Nguyễn Minh Hiếu, Hiệu trưởng Trường đại học Nông Lâm Huế cũng lấy làm ngạc nhiên và bất ngờ. Bất ngờ, bởi kẻ “ngoại đạo” này đã dám xông vào lãnh địa không kém phần hóc búa.
 
Để cho “mệ chộ”, tôi phải làm từ “trong nhà làm ra”, vận động bà con, anh em trong gia đình thân thuộc bỏ công của, tiền bạc, đất đai ra làm trước. Khi đã có được một vùng nguyên liệu kha khá, tôi bắt đầu đầu tư sản xuất, với mục đích “giải quyết đầu ra”. Một thực tế, người nông dân không ngại trồng cây mà chỉ ngại, cây trồng ra ai sẽ tiêu thụ sản phẩm. Nhiều bài học nhãn tiền đã làm cho người nông dân như “chim phải tên, sợ làn cây cong”. Công ty TNHH Tân Nguyên ra đời, mang sứ mệnh chịu trách nhiệm làm bà đỡ cho dự án. Một xí nghiệp sản xuất cũng mau chóng ra đời. Hương thắp, mang nhãn hiệu “ hương bài Tân Nguyên” được đăng ký bản quyền thương hiệu hàng hóa có mặt tại thị trường trong tỉnh và một số tỉnh khác. Với sản phẩm tuyệt nhiên không dùng bất kỳ loại hóa chất tạo mùi, “Hương bài Tân Nguyên” đã sớm được người tiêu dùng ưa chuộng.
 
 Đoàn cán bộ Phòng Nông nghiệp A Lưới, gồm các kỹ sư nông nghiệp và cả nhà doanh nghiệp, do Bí thư huyện ủy Lê Văn Trừ đã đến thị sát vườn cây hương bài được trồng đầu tiên ở vùng đồi Bình Thành, thị xã Hương Trà và tham quan cơ sở sản xuất tiêu thụ sản phẩm hương bài, tại xã Thủy Phù, thị xã Hương Thủy. Được “nhìn tận mắt, bắt tận tay”, Phòng Nông nghiệp A Lưới không ngần ngại, quyết định đầu tư trồng ngay 2 ha thí điểm ở A Lưới bằng hình thức quảng canh và trồng dưới tán rừng. Cây hương bài ở A Lưới đến tháng thứ 7, hứa hẹn cho kết quả tốt vào kỳ thu hoạch đầu tiên vào giữa năm sau 2013.
 
Cây hương bài đã dần dà trở thành cây trồng mới ở vùng đất nghèo Thừa Thiên Huế. Không chỉ có A Lưới mà ở Phong Điền, Phú Lộc, Hương Trà, Hương Thủy, Huế… cây hương bài đang bén rễ…
 
Công ty Tân Nguyên bao tiêu sản phẩm hương bài sau thu hoạch

Ông Nguyễn Minh Nhật Tuấn, Giám đốc Công ty TNHHMTV Tân Nguyên, cho hay: “Công ty đã đủ cây giống hương bài để cung ứng cho các đơn vị tổ chức, cá nhân có nhu cầu trồng cây hương bài . Công ty cũng đã và tiếp tục ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm rễ hương bài sau thu hoạch. Để bao tiêu sản phẩm, công ty đã tiến hành xây dựng và đi vào sản xuất, chế biến cây hương bài tiêu thụ trong nước và nước ngoài.

 
Kỹ thuật nhân giống và trồng cây Hương bài.
Ngày 23/2/2013
1. Giới thiệu: Hương bài hay còn gọi là cây Rễ hương, Huệ rừng, có tên khoa học Dianella ensifolia DC. Hương bài là cây thân thảo, rễ Hương bài là nguyên liệu làm hương trầm thắp vào dịp lễ, tết, có mùi thơm đặc trưng.
Cây hương bài có chiều cao từ 40 - 50 cm là loại cây thân thảo, lá mọc so le, có bẹ lá ôm lấy thân, hai bên thân hình nan quạt trông giống như chiếc quạt,lá có hình mũi mác, màu xanh lá mạ.
 

 


Cây Hương bài
 
2. Kỹ thuật tạo giống
Có 3 phương pháp tạo giống:
2.1. Tạo giống bằng hạt: Phương pháp này ít làm vì tốn công và nhiều thời gian.
2.2. Tạo giống bằng phương pháp giâm hom: Sau khi thu hoạch rễ ta lấy đoạn thân cách gốc 10cm trở lên, cắt hom phải đảm bảo có từ 2 - 3 mắt, khi cắt hom không giập nát, mỗi cây chỉ lấy từ 3 - 4 hom. Sau đó nhúng hom vào thuốc kích thích ra rễ IBA nồng độ 0,02% trong 30 giây rồi đem giâm ở vườn ươm, khi hom được 40 - 50 ngày thì đem trồng.
2.3. Tạo giống gốc (tách gốc): Bới hom gốc chừa bẹ lá cao 4 -5 cm, có ít nhất 2 mắt trở lên, tách từng hom rồi đem giâm ở vườn ươm khoảng 20 -25 ngày thì đem trồng. Hom gốc cũng có thể đem trồng ngay sau khi tách. Trường hợp giống vận chuyển xa nếu chưa trồng kịp thì phải để nơi râm mát hoặc vùi tạm trong cát ẩm.
3. Kỹ thuật trồng:
3.1. Thời vụ: có thể trồng vào 2 vụ: Vụ xuân: Tháng 2 - 3 và  Vụ thu: Tháng 9 - 10
3.2. Phương thức trồng
Trồng thuần loài hoặc trồng xen trong hàng cây khi cây rừng, cây ăn quả chưa khép tán để tận dụng đất và chống xói mòn rất tốt.
- Làm đất: Làm đất toàn diện, rạch hàng sâu 10 cm, rộng 10 cm, cự ly hàng khoảng 50 cm, cự ly cây khoảng 30 cm.
- Mật độ trồng: khoảng 60.000 cây/ha
- Lượng phân bón lót cho 1 ha (500 m2): Phân chuồng hoai 3-5 tấn và 200 kg NPK
- Cách trồng: Đặt gốc hoặc thân rễ xuống rạch nghiêng 1 góc 450, sau đó lấp đầy đất, ấn chặt gốc. Nơi đất có độ dốc cần bố trí hàng theo đường đồng mức.
4. Chăm sóc, bảo vệ
Sau khi trồng 2 tháng tiến hành chăm sóc đợt 1 làm cỏ, xới vun gốc, mỗi năm nên chăm sóc từ 2 - 3 lần. Không cho gia súc vào vườn sau khi trồng, thường xuyên kiểm tra đề phòng mối gây hại cây.
5. Thu hoạch, bảo quản:
- Nếu trồng vào vụ xuân thì tháng 12 thu hoạch.
- Nếu trồng vụ thu thì cuối năm sau thu hoạch. Trường hợp chưa có thị trường thì có thể để năm sau thu hoạch cũng được.
- Cách thu hoạch: dùng cuốc hoặc thuổng thọc quanh gốc cây rồi nhổ toàn bộ rễ, đập sạch đất rồi dùng dao sắc cắt sát gốc, phơi khô cho vào bao tải để nơi thoáng mát, khô ráo.
Hương bài là một loại cây có giá trị kinh tế cao, có khả năng thích nghi với điều kiện đất đai, khí hậu Hà Tĩnh. Trồng Hương bài có thể là một giải pháp phát triển kinh tế cho nông dân, nâng cao thu nhập góp phần xóa đói giảm nghèo.                                                                                                                                                                                                                          
Quốc Triển
TT KN Hà Tĩnh
  • Hiệu quả trồng cây rễ hương ở Quỳ Châu
    04/10/2013 14:17
  • Quỳ Châu là huyện đang sản xuất hương trầm truyền thống, nhu cầu rễ hương (Hương bài) để làm Hương trầm ở Quỳ Châu là rất lớn, rễ hương trồng ở Quỳ Châu không đủ để sản xuất hương trầm, hàng năm nhân dân huyện Quỳ Châu đang nhập thêm nguyên liệu rễ hương ở các huyện khác như Quỳnh Lưu, Yên Thành...
  • Nhận thấy nhu cầu tiêu thụ rễ hương trên địa bàn huyện ngày càng tăng, Trạm Khuyến nông huyện đã tham mưu cho Trung tâm Khuyến nông tỉnh, UBND huyện Quỳ Châu triển khai xây dựng mô hình trình diễn theo các hình thức: Trồng xen canh, thâm canh cây rễ hương; Triển khai đề tài nhân rễ hương bằng hom, bằng hạt sẽ tiết kiệm rễ hương để làm nguyên liệu; Xây dựng quy trình trồng cây rễ hương, nhân rộng mô hình sản xuất rễ hương bằng cơ chế chính sách hỗ trợ như: Trợ giá giống rễ hương (theo Quyết định số: 07/2009/QĐ.UBND ngày 12/8/2009 của UBND huyện): 50% giá giống lên 60% giá giống (theo Quyết định số: 10/2012/QĐ.UBND ngày 23/8/2012 của UBND huyện Quỳ Châu); Hàng năm mở các lớp tập huấn kỹ thuật nhân giống rễ hương, tổ chức các cuộc hội thảo đầu bờ, phối hợp Đài TT truyền hình huyện xây dựng và đưa tin trang khuyến nông về quy trình trồng rễ hương. Chính vì vậy, diện tích trồng rễ hương ở Quỳ Châu ngày càng nhiều, năm 2006 mới chỉ có 01ha xen keo lai, măng điền trúc, năm 2012 có 21,5 ha, đến nay đã trồng hơn 28 ha và đang tiếp tục trồng tiếp cho đến tháng 9 mới kết thúc vụ trồng, năng suất bình quân 35 tạ/ha năm 2006 lên 55 tạ/ha năm 2013, với mức giá bán hiện tại tại huyện Quỳ Châu: 15.000 đ/kg rễ hương tươi thì sẽ thu được 82,5 triệu đồng, trừ đi chi phí đầu tư 24,6 triệu đồng vật tư, phân bón, công thì nông dân thu được một khoản tiền 57,9 triệu đồng/ha.

     

    Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh thăm lớp tập huấn

     

    Cây rễ hương là loại cây dễ trồng, phụ hợp với nhiều loại đât, có khả năng chống chịu điệu kiện khí hậu thời tiết bất thuận, ít sâu bệnh hại, thời vụ trồng từ tháng 6 đến tháng 9 hàng năm, sau 14 đến 18 tháng tuổi sẽ cho thu hoạch  rễ hương làm nguyên liệu chất lượng mùi thơm tốt; Để mở rộng diện tích và tăng năng suất cây rễ hương, trong những năm tới cần tiếp tục thực hiện các cơ chế chính sách hỗ trợ, tuyên truyền nhân rộng mô hình và xây dựng tiếp một số mô hình như: Chuyển trồng rễ hương bằng từng nhánh cây đứng sang trồng nằm ngang để các đốt lóng đều nảy mần và tạo ra bộ rễ theo từng đốt lóng, nhằm tăng năng suất rễ hương; Mô hình trồng với các mật độ trồng khác nhau, lượng phân và phương pháp bón phân khác nhau trên cùng một thửa để đánh giá phương pháp nào đem lại hiệu quả cao, giảm chi phí đầu tư; Chế biến và bảo quản sau thu hoạch bằng máy nghiện rễ hương tươi và sáy khô trực tiếp thây thế việc thu hoạch, phơi bằng phương pháp thủ công làm giảm chất lượng mùi hương; Nếu được hỗ trợ thực hiện xây dựng một số mô hình và các hoạt động nêu trên sẽ góp phần tăng diện tích, năng suất, giảm chi phí đầu tư, hiệu quả chất lượng từng bước được nâng lên.


Đánh giá bài viết
Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá
Click để đánh giá bài viết
 

 Thống kê truy cập

  • Đang truy cập: 5
  • Hôm nay: 542
  • Tháng hiện tại: 14600
  • Tổng lượt truy cập: 4166722